Η νομοθεσία για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία (ΥΑΕ) στην Ελλάδα είναι πλήρως εναρμονισμένη με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, καθώς το θεμέλιο και των δύο είναι η Ευρωπαϊκή Οδηγία-Πλαίσιο 89/391/ΕΟΚ.
Παρά την τυπική εναρμόνιση, υπάρχουν διαφορές στην εφαρμογή, την αυστηρότητα των ελέγχων και την κουλτούρα πρόληψης.
1. Το Νομικό Πλαίσιο: Κοινή Βάση
Τόσο στην Ελλάδα όσο και στην ΕΕ, η προσέγγιση είναι προληπτική και όχι κατασταλτική.
Ευρωπαϊκή Ένωση: Η Οδηγία 89/391/ΕΟΚ επιβάλλει στους εργοδότες την υποχρέωση να διασφαλίζουν την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων σε κάθε πτυχή της εργασίας.
Ελλάδα: Το πλαίσιο αυτό ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο κυρίως μέσω του Ν. 3850/2010 (Κώδικας Νόμων για την Υγεία και την Ασφάλεια των Εργαζομένων). Ο νόμος αυτός ορίζει τις υποχρεώσεις εργοδοτών, εργαζομένων και τις αρμοδιότητες του Τεχνικού Ασφαλείας και του Ιατρού Εργασίας.
2. Συγκριτική Ανάλυση: Ελλάδα vs Ευρώπη
| Χαρακτηριστικό | Ελλάδα | Ευρωπαϊκή Ένωση (Μέσος Όρος/Βορράς) |
| Προσέγγιση | Συμμόρφωση με το γράμμα του νόμου | Συμμόρφωση με την ουσία (Risk Assessment) |
| Ελεγκτικοί Μηχανισμοί | Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Ανεπάρκεια πόρων) | Ενισχυμένοι ελεγκτικοί μηχανισμοί & αυστηρά πρόστιμα |
| Κουλτούρα | Αντιδραστική (μετά από ατύχημα) | Προληπτική (πριν το ατύχημα) |
| Συμμετοχή Εργαζομένων | Τυπική/Διαδικαστική | Ενεργός ρόλος (Safety Committees) |
3. Βασικές Διαφορές στην Εφαρμογή
Α. Ο Ρόλος του Τεχνικού Ασφαλείας
Στην Ελλάδα, ο Τεχνικός Ασφαλείας σε πολλές μικρές επιχειρήσεις λειτουργεί συχνά ως εξωτερικός σύμβουλος που απλώς υπογράφει τα απαραίτητα έγγραφα. Στις περισσότερες χώρες της Κεντρικής/Βόρειας Ευρώπης, ο ρόλος του είναι οργανικά ενταγμένος στην καθημερινή λειτουργία της παραγωγής, με συνεχή παρουσία στο χώρο εργασίας.
Β. Εκτίμηση Επαγγελματικού Κινδύνου (ΓΕΚ)
Το Γραπτό Εκτίμηση Επαγγελματικού Κινδύνου είναι υποχρεωτικό και στις δύο περιπτώσεις. Ωστόσο:
Ελλάδα: Συχνά αντιμετωπίζεται ως γραφειοκρατικό "κουτί" που πρέπει να συμπληρωθεί για να αποφευχθεί πρόστιμο.
ΕΕ: Αποτελεί το κεντρικό εργαλείο στρατηγικής σχεδίασης της επιχείρησης, με συχνή αναθεώρηση βάσει των πραγματικών συνθηκών.
Γ. Κουλτούρα "Zero Accidents"
Ενώ η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) προωθεί το όραμα "Vision Zero" (μηδενικά εργατικά ατυχήματα), στην Ελλάδα η πρόοδος ανακόπτεται από το μεγάλο ποσοστό πολύ μικρών επιχειρήσεων, όπου ο έλεγχος και η ενημέρωση είναι δυσκολότερα.
4. Προκλήσεις για την Ελλάδα
Ψηφιοποίηση: Η ψηφιακή κάρτα εργασίας βοηθά στον έλεγχο του ωραρίου, αλλά δεν εξασφαλίζει απαραίτητα τις συνθήκες ασφαλείας.
Ψυχοκοινωνικοί Κίνδυνοι: Ενώ η ευρωπαϊκή νομοθεσία δίνει μεγάλη βαρύτητα στο εργασιακό στρες και την ψυχική υγεία, η ελληνική πράξη ακόμα εστιάζει κυρίως στα "φυσικά" ατυχήματα.
Σημείωση: Αν ενδιαφέρεστε για τη συμμόρφωση της επιχείρησής σας, μπορείτε να ανατρέξετε στα εργαλεία του
, τα οποία παρέχουν δωρεάν διαδραστικά εργαλεία εκτίμησης κινδύνου (OiRA) προσαρμοσμένα για την Ελλάδα. EU-OSHA
Θα θέλατε να σας αναλύσω τις συγκεκριμένες υποχρεώσεις που έχει ένας εργοδότης στην Ελλάδα σχετικά με τον διορισμό Τεχνικού Ασφαλείας και Ιατρού Εργασίας;
Η προστασία των εργαζομένων από τη θερμική καταπόνηση (καύσωνα) αποτελεί σημείο όπου η ελληνική νομοθεσία γίνεται πιο εξειδικευμένη και "αυστηρή" σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, λόγω των κλιματικών ιδιαιτεροτήτων της χώρας.
Ενώ η Ευρώπη θέτει το γενικό πλαίσιο, η Ελλάδα αναγκάζεται να εκδίδει κάθε χρόνο συγκεκριμένες εγκυκλίους που μετατρέπουν τις γενικές αρχές σε εφαρμόσιμα μέτρα για την αντιμετώπιση του καύσωνα.
1. Ελληνική Νομοθεσία: Η Προσέγγιση των "Ειδικών Μέτρων"
Στην Ελλάδα, η θερμική καταπόνηση δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως γενικό θέμα ασφάλειας, αλλά ως επείγουσα ανάγκη πρόληψης.
Νομική Βάση: Το Π.Δ. 16/1996 (εναρμόνιση με την Ευρωπαϊκή Οδηγία 89/654/ΕΟΚ) ορίζει ότι οι εργοδότες πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι θερμοκρασίες στους κλειστούς χώρους εργασίας είναι κατάλληλες για τον άνθρωπο.
Ετήσιες Εγκύκλιοι: Κάθε καλοκαίρι, το Υπουργείο Εργασίας εκδίδει ειδική εγκύκλιο (π.χ. "Μέτρα για την αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων") η οποία περιλαμβάνει:
Τεχνικά Μέτρα: Κλιματισμός, εξαερισμός, τοποθέτηση ανεμιστήρων, σκίαση.
Οργανωτικά Μέτρα: Παύση εργασιών σε εξωτερικούς χώρους (συνήθως 12:00-17:00), συχνά διαλείμματα, εκ περιτροπής εργασία, ευέλικτο ωράριο.
Ατομικά Μέτρα: Ελαφρύς ρουχισμός, διαθεσιμότητα πόσιμου νερού, χορήγηση ειδικών μέσων ατομικής προστασίας.
2. Ευρωπαϊκή Νομοθεσία: Η Προσέγγιση του "Κινδύνου"
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν υπάρχει ενιαία "θερμοκρασία ορίου" (π.χ. να απαγορεύεται η εργασία πάνω από τους 38°C), καθώς οι κλιματικές συνθήκες διαφέρουν δραματικά από τη Φινλανδία στην Ελλάδα.
Οδηγία 89/391/ΕΟΚ: Η βάση είναι η εκτίμηση του κινδύνου. Ο εργοδότης οφείλει να αξιολογήσει αν η ζέστη αποτελεί κίνδυνο για την υγεία και να λάβει τα απαραίτητα μέτρα.
Πρότυπα ISO: Η Ευρώπη βασίζεται περισσότερο σε τεχνικά πρότυπα (όπως το ISO 7243 για τον υπολογισμό του δείκτη WBGT - Wet Bulb Globe Temperature). Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις χρησιμοποιούν αυτόν τον δείκτη για να αποφασίσουν αν το εργασιακό περιβάλλον είναι ασφαλές.
3. Συγκριτική Σύνοψη: Ελλάδα vs Ευρώπη
| Σύγκριση | Ελλάδα | Ευρωπαϊκή Ένωση |
| Τρόπος λειτουργίας | Κανονιστικός (με εγκυκλίους) | Βασισμένος στην εκτίμηση κινδύνου |
| Καθορισμός ορίων | Πιο συγκεκριμένος (ωράρια παύσης) | Ευέλικτος (βάσει δείκτη WBGT) |
| Προτεραιότητα | Άμεση αποφυγή θερμοπληξίας | Μακροπρόθεσμη άνεση & υγεία |
| Ελεγκτικός μηχανισμός | Επιθεώρηση Εργασίας (εντατικοποίηση) | Εθνικές Αρχές (βάσει πρότυπων ISO) |
4. Βασικά σημεία προσοχής για τον εργοδότη
Για να είναι κανείς πλήρως εναρμονισμένος, η προσέγγιση πρέπει να περιλαμβάνει:
Εκτίμηση Επαγγελματικού Κινδύνου (ΓΕΚ): Πρέπει να έχει επικαιροποιηθεί ώστε να περιλαμβάνει ρητά τη θερμική καταπόνηση, με τη συμμετοχή του Ιατρού Εργασίας.
Μετρήσεις: Αν η εργασία γίνεται σε εξωτερικούς χώρους, η χρήση του δείκτη WBGT είναι η βέλτιστη επιστημονική πρακτική που αναγνωρίζεται σε όλη την ΕΕ.
Ενημέρωση: Η νομική υποχρέωση περιλαμβάνει την εκπαίδευση των εργαζομένων ώστε να αναγνωρίζουν τα πρώτα συμπτώματα θερμικής εξάντλησης.
Σημαντικό: Στην Ελλάδα, σε περίπτωση ελέγχου από την Επιθεώρηση Εργασίας κατά τη διάρκεια καύσωνα, η μη ύπαρξη πρόβλεψης για τη θερμική καταπόνηση στη Γραπτή Εκτίμηση Επαγγελματικού Κινδύνου αποτελεί σοβαρή παράλειψη που επιφέρει πρόστιμα.
Θα θέλατε να σας βοηθήσω να διαμορφώσετε μια λίστα ελέγχου (checklist) για την επιχείρησή σας, ώστε να είστε προετοιμασμένοι για τις ημέρες καύσωνα;
Οργανωτικά Μέτρα (Υποχρεωτικά)
Τα συγκεκριμένα μέτρα στην Ελλάδα για την αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων εξειδικεύονται κάθε καλοκαίρι μέσω εγκυκλίων του Υπουργείου Εργασίας. Επειδή βρισκόμαστε στον Ιούνιο του 2026, οι εργοδότες οφείλουν να ακολουθούν τις παρακάτω πρακτικές, οι οποίες αποτελούν πλέον το «πρότυπο» για την αποφυγή προστίμων και τη διασφάλιση της υγείας.
1. Τεχνικά και Οργανωτικά Μέτρα (Υποχρεωτικά)
Τα μέτρα αυτά είναι επιβεβλημένα όταν η θερμοκρασία και η υγρασία ξεπερνούν τα όρια άνεσης:
Χορήγηση διαλειμμάτων: Τακτικά, ανάλογα με τις συνθήκες (θερμοκρασία, υγρασία, ένταση εργασίας).
Περιορισμός εργασιών: Αποχή από την εργασία κατά τις ώρες αιχμής (συνήθως 12:00 – 17:00) για εργασίες που γίνονται σε εξωτερικούς χώρους (π.χ. οικοδομές, οδοποιία, διανομές).
Κλιματισμός/Εξαερισμός: Σε κλειστούς χώρους εργασίας, διασφάλιση λειτουργίας κλιματιστικών ή ισχυρών ανεμιστήρων και συνεχή ανανέωση του αέρα.
Παροχή πόσιμου νερού: Υποχρεωτική διάθεση δροσερού πόσιμου νερού (σε θερμοκρασία 10-15°C) κοντά στις θέσεις εργασίας.
Σκίαση: Δημιουργία σκιερών χώρων για τα διαλείμματα των εργαζομένων.
2. Εξειδικευμένα Μέτρα για Εξωτερικές Εργασίες
Για τους εργαζόμενους σε εξωτερικούς χώρους (π.χ. διανομείς, εργοτάξια), τα μέτρα είναι αυστηρότερα:
Κατάλληλος ρουχισμός: Χρήση ελαφρού, ανοιχτόχρωμου και αεριζόμενου ρουχισμού.
Προστατευτικά μέσα: Χρήση καπέλου ή κράνους με αερισμό και αντιηλιακής προστασίας.
Οργάνωση εργασίας: Εκτέλεση των πιο βαριών εργασιών κατά τις ώρες που η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη (πρωινές ώρες).
3. Ρόλος Ιατρού Εργασίας & Τεχνικού Ασφαλείας
Η ελληνική νομοθεσία απαιτεί η επιχείρηση να έχει ήδη προσαρμοσμένα τα έγγραφά της:
Επικαιροποίηση Γραπτής Εκτίμησης Κινδύνου (ΓΕΚ): Ο Ιατρός Εργασίας πρέπει να έχει ορίσει τα όρια θερμικής καταπόνησης για τον συγκεκριμένο χώρο εργασίας.
Επίβλεψη: Ο Τεχνικός Ασφαλείας οφείλει να προτείνει τα τεχνικά μέτρα (π.χ. τοποθέτηση τεντών, βελτίωση εξαερισμού) που απαιτούνται.
Εκπαίδευση: Ο εργοδότης είναι υποχρεωμένος να ενημερώνει τους εργαζόμενους για τα συμπτώματα της θερμοπληξίας και της θερμικής εξάντλησης (ζάλη, ναυτία, ταχυκαρδία).
4. Ειδική Μέριμνα για Ευπαθείς Ομάδες
Απαιτείται ειδική πρόνοια για εργαζόμενους που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου (π.χ. καρδιοπαθείς, αναπνευστικά προβλήματα), οι οποίοι πρέπει να απαλλάσσονται από εργασίες σε εξωτερικούς χώρους κατά τις ημέρες με ακραίες θερμοκρασίες.
Πρακτική Checklist για Εργοδότες:
[ ] Έχετε αναρτήσει σε εμφανές σημείο το πρόγραμμα διαλειμμάτων;
[ ] Έχετε προμηθευτεί ικανές ποσότητες νερού;
[ ] Έχει γίνει εκπαίδευση του προσωπικού για την αναγνώριση των συμπτωμάτων θερμικής καταπόνησης;
[ ] Έχετε προβλέψει εφεδρικό πλάνο (π.χ. τηλεργασία ή μετατόπιση βάρδιας) για τις ημέρες με καύσωνα;
Προσοχή: Σε περίπτωση ελέγχου από το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ) κατά τη διάρκεια καύσωνα, η μη τήρηση των παραπάνω συνεπάγεται αυστηρά πρόστιμα, καθώς η υγεία του εργαζομένου θεωρείται υπέρτερο αγαθό.
Θα θέλατε να σας προετοιμάσω ένα πρότυπο κείμενο ενημέρωσης που μπορείτε να μοιράσετε στους εργαζόμενούς σας για την ασφάλειά τους κατά τη διάρκεια του καύσωνα;